Şap, Türkiye’de sığır yetiştiricisinin en iyi tanıdığı hastalıktır; tanımasının sebebi de hâlâ ortadan kalkmamış olmasıdır. Virüs çok hızlı bulaşır: bir köyde tek bir ahırdan başlayıp haftalar içinde bütün havzayı dolaşabilir. Ergin hayvanların çoğu hastalığı atlatır, ama süt kesilir, hayvan kilo kaybeder, gebe inek yavru atabilir; buzağılarda ise ölüm görülür. Bu yüzden aşı takvimi yetiştirici için bir bürokrasi değil, işletmenin sigortasıdır.
Şap neden ihmale gelmez
Hastalık ağızda, dilde, diş etinde, tırnak arasında ve memede içi sıvı dolu kabarcıklarla kendini gösterir. Hayvan salya akıtır, ağzını şapırdatır, topallar, yemden kesilir ve ateşlenir. Kabarcıklar patlayınca yerinde açık yaralar kalır; sağım ve yem yeme günlerce acı verir. Buzağılarda virüs belirgin kabarcık görülmeden kalp kasına yerleşip ani ölüme yol açabilir; bu yüzden aşı, sürüdeki en genç hayvanlar için ayrıca önemlidir.
Şap ihbarı mecburi bir hastalıktır. Sürünüzde bu belirtileri gördüğünüzde ilçe tarım müdürlüğüne ve veterinerinize aynı gün haber vermeniz gerekir; hayvan hareketi durur, bölgede karantina uygulanır. Aşı, hem sizin sürünüzü hem komşunuzun sürüsünü bu tablodan korur.
Bakanlık kampanyaları: ilkbahar ve sonbahar
Tarım ve Orman Bakanlığı sığırlar için yılda iki aşılama kampanyası yürütür; biri ilkbaharda, biri sonbaharda. Kampanya döneminde il ve ilçe müdürlüklerinin ekipleri köyleri dolaşır; sürüdeki hayvanlar küpe numarasıyla kayda geçirilerek aşılanır. Kampanyanın sizin köyünüze hangi tarihlerde geleceğini ilçe müdürlüğü ve muhtarlık duyurur.
Kampanyayı kaçırmak, altı ay boyunca korumasız bir sürü demektir. Aşı ekibinin geleceği gün hayvanlarınızın ahırda ve tutulabilir olması gerekir; merada kalan hayvan aşısız kalır. Aşı tarihini, hangi tur olduğunu ve varsa seri numarasını kendi kaydınıza da yazın. Bakanlık kaydı sistemde durur, ama sizin de elinizin altında olmalıdır.
Küçükbaş için program aynı değildir; koyun ve keçide aşılama Bakanlığın bölgeye göre belirlediği programa göre yapılır. Sürünüzde küçükbaş varsa il müdürlüğüne sorun.
Kaç ayda bir tekrar edilir
Şap aşısının koruması kalıcı değildir; bağışıklık zamanla düşer. Bu yüzden sığırlar yaklaşık altı ayda bir yeniden aşılanır. İlkbahar ve sonbahar kampanyaları tam da bu aralığa göre kurulmuştur: ilkbahar aşısı yaz boyunca, sonbahar aşısı kış boyunca korur.
Aradaki süre uzarsa koruma zayıflar. Bir kampanyada aşılanmamış bir hayvanınız varsa bir sonrakini beklemeyin; veterinerinizle konuşup aşıyı aradaki dönemde yaptırın. Aynı şey uzun süre başka bir bölgede kalıp dönen hayvanlar için de geçerlidir. Aşı kayıtları Bakanlık sisteminde hayvanın küpe numarasına bağlı durur; bir hayvanın son aşı tarihinden emin değilseniz ilçe müdürlüğünden sorgulatın.
Buzağı ve yeni gelen hayvanlar
Buzağı, annesinden aldığı ağız sütüyle birkaç ay koruma taşır; bu koruma sürerken yapılan aşı iyi tutmaz. Bu yüzden ilk şap aşısının yaşı veterinerinizin söylediği yaştır. İlk dozdan birkaç hafta sonra bir tekrar dozu yapılır; sonrasında buzağı sürünün altı aylık takvimine katılır. Ağız sütünü yeterince almamış ya da annesi aşısız bir buzağıda veteriner takvimi öne çekebilir.
Satın aldığınız her hayvan için aşı geçmişini sorun ve küpe numarasıyla doğrulatın. Aşısı belirsiz bir hayvanı sürüye katmadan önce ayrı bir bölmede tutun, aşısını yaptırın ve iki hafta gözleyin. Hayvan pazarından gelen ya da kampanyadan kısa süre sonra sürüye katılan hayvanlar, hastalığın sürüye en sık girdiği kapıdır.
Aşı günü ve sonrasında dikkat edilecekler
- Aşı ekibi geldiğinde hayvanları tutacak bir yardımcı ve uygun bir bölme hazır olsun; iş hızlı ve stressiz biter.
- Ateşli, iştahsız ya da gözle görülür hasta bir hayvana aşı yapılıp yapılmayacağına veteriner karar verir; şüpheniz varsa aşı ekibine söyleyin.
- Aşı günü hayvanları sıkıştırmayın, uzun yürütmeyin, sıcak saatlerde tutmayın. Stres bağışıklık cevabını düşürür.
- Aşı yerinde birkaç gün süren bir şişlik olağandır. Şişlik büyüyor, sıcak ve ağrılıysa ya da hayvan ateşleniyorsa veterinere söyleyin.
- Sağmal ineklerde aşıdan sonra bir iki gün hafif süt düşüşü görülebilir; birkaç günde toparlar.
- Tarihi, turu ve hangi hayvanların aşılandığını aynı gün kaydedin. Altı ay sonra hangi hayvanın aşı günü geldiğini hafızanızla değil, kaydınızla bileceksiniz.
ALSE ile
Aşı tarihini bir kez söylersiniz; ALSE altı aylık takvimi tutar ve tur başladığında hangi hayvanın günü geldiğini adıyla bildirir. Akıllı bildirimler aşı, doğum ve ilaç bekleme günlerini aynı takvimde tutar; aşı yapıldığında tek dokunuşla her hayvanın kartına işlenir. Uygulama çıktığı gün haberiniz olsun; bekleme listesine katılın.